Θεατρικό Παιχνίδι

"Παίζουμε... θεατρικά" με τη Μαρία Μαυρίδου κάθε Σάββατο 11.00-12.30 το πρωί στο στούντιο Κρουστόφωνο. Για παιδιά 7-11 χρονών. Δοκιμαστικό μάθημα στις 8 Οκτωβρίου και έναρξη στις 15 Οκτωβρίου.

Τι είναι θεατρικό παιχνίδι ;

Το θεατρικό παιχνίδι είναι ένα καθαρά δημιουργικό συμβάν που προσφέρει στα παιδιά άμεση ικανοποίηση. Δεν υπάρχει ακριβής κώδικας που να καθορίζει τι ακριβώς μπορεί να είναι ένα δημιουργικό συμβάν. Το παιδί ανακαλύπτει μόνο του ένα ρόλο, διαλέγοντας έτσι έμμεσα έναν τρόπο επικοινωνίας και έκφρασης. Ουσιαστικά λοιπόν, το θεατρικό παιχνίδι είναι ένας τρόπος επικοινωνίας και έκφρασης. Το θεατρικό παιχνίδι μπορεί να γίνει το μέσο για να γίνουν αντιληπτές οι ανθρώπινες σχέσεις και οι προεκτάσεις τους, μιας και αποτελεί πεδίο κοινωνικής δράσης.
Το παιχνίδι είναι η πρώτη μύηση του παιδιού στην τέχνη. Ειδικότερα, το θεατρικό παιχνίδι μυεί το παιδί στο θεατρικό φαινόμενο. Μ’ αυτό δε διδάσκουμε στα παιδιά θέατρο. Δεν τα μαθαίνουμε πως να γίνουν ηθοποιοί και πως να υποκρίνονται. Το παιδί παίζει ΔΙΑ του θεάτρου και όχι ΜΕ το θέατρο. Γι’ αυτό δεν απευθύνεται σε χαρισματικά παιδιά, ούτε σε χαρισματικούς δασκάλους. Είναι η πιο αποτελεσματική μέθοδος, για να παροχετευτεί δημιουργικά η έμφυτη μιμητική τάση του ανθρώπου. Όσο πιο παιγνιώδης είναι η εκπαιδευτική διαδικασία, τόσο πιο εύκολα και ουσιαστικά το παιδί μαθαίνει.
Το θεατρικό παιχνίδι είναι μια γοητευτική διαδικασία, με την οποία το παιδί εξοικειώνεται με κάθε δημόσια και ιδιωτική τελετή.


Τι εισπράττουν όμως τα παιδιά μέσα από το θεατρικό παιχνίδι;

❖ Ανακαλύπτουν πολλές πτυχές της ζωής, της ανθρώπινης ύπαρξης και γενικότερα του κόσμου.
❖ Συνειδητοποιούν τα όρια της φαντασίας και της πραγματικότητας.
❖ Κατακτούν τη γνώση μέσα από την αίσθηση, χωρίς να χρειάζεται να αποστηθίσουν ή να παπαγαλίσουν.
❖ Αποκτούν μια βιωμένη εμπειρία της χωροχρονικότητας.
❖ Υπηρετεί βαθύτατες υπαρξιακές ανάγκες και συμβάλλει στην αυτογνωσία και στην αυτοσυνείδηση.

Το θεατρικό παιχνίδι δεν είναι παράσταση. Αντίθετα μια παράσταση μπορεί να είναι ένα θεατρικό παιχνίδι.

Οι πιο βασικές τεχνικές του θεατρικού παιχνιδιού είναι οι εξής :

❖ Η σωματική έκφραση, δηλ. καθετί που αναφέρεται σε ελεύθερες δραστηριότητες και διάφορες φόρμες κίνησης. Μέσα απ’ αυτά αυτοεκφράζεται και εκφράζει συναισθήματα και καταστάσεις που δεν μπορεί να εκφράσει με το λόγο.
❖ Αυτοσχεδιασμοί, δηλ. παιχνίδια που σκοπεύουν να δώσουν την ευκαιρία στα παιδιά ν΄ ανακαλύψουν κάποιες εμπειρίες και να παίξουν μ’ αυτές με τους άλλους.
❖ Εκμετάλλευση του τυχαίου, είναι μια δυνατότητα που δίνεται από τον εμψυχωτή, ώστε να παρακινήσει τα παιδιά στη δράση.
❖ Τα κύρια κωμικά στοιχεία, δηλ υπερβολή – αντίθεση (το παιχνίδι των παρεξηγήσεων), χοντρός και λιγνός.
❖ Μάσκα – κούκλα : Η επίδραση της μάσκας είναι καθοριστική της εκφραστικής συμπεριφοράς του παιδιού αλλά και η συμπεριφορά του παιδιού επηρεάζει τη μορφή της μάσκας πάνω στην οποία αποτυπώνει στοιχεία αρχετύπων και αρχέγονων καταστάσεων. Επίσης, η κούκλα δίνει πολλές ευκαιρίες για να εκφράσει εμπειρίες και προβληματισμούς.
❖ Παντομίμα : η έκφραση του κάθε παιδιού μετατοπίζεται σε όλο του το σώμα, γιατί βασίζεται στο σώμα, στην αίσθηση και στη φαντασία. Παιχνίδια με φανταστικά πρόσωπα, σε ένα φανταστικό κόσμο είναι αυτά που προετοιμάζουν και εισάγουν το παιδί στην έννοια της παντομίμας.
❖ Γκροτέσκο : η έννοια περιλαμβάνει κάποιες τεχνικές που περιέχουν στοιχεία από το ανεξήγητο, την τρομαχτική διάσταση μιας ανησυχίας ή την υπερβολική ευδαιμονία ενός ευχάριστου περιστατικού. Είναι η έκφραση ενός κόσμου και ταυτόχρονα η έκφραση ενός κόσμου όπως τη θέλει το παιδί.

Τα θέματα με τα οποία ασχολείται το θεατρικό παιχνίδι :

❖ Δεν είναι καθορισμένα.
❖ Αναπαράγονται από τα ίδια τα παιδιά κατά τη διάρκεια του θεατρικού παιχνιδιού.
❖ Σχετίζονται με προσωπικά βιώματα, κοινωνικά και φανταστικά γεγονότα των παιδιών.
❖ Σχετίζονται με λαϊκές παραδόσεις, θρύλους και παραμύθια.

Ένα ολοκληρωμένο θεατρικό παιχνίδι διεξάγεται σε 3 ή 4 φάσεις. Οι φάσεις του θεατρικού παιχνιδιού είναι οι εξής:

Ά φάση : Απελευθέρωσης
Στη φάση αυτή βοηθούμε τα παιδιά :
❖ Να απελευθερωθούν από αναστολές και δισταγμούς.
❖ Να επικοινωνήσουν μεταξύ τους. Το παιδί κινείται και εκφράζεται ελεύθερα στο χώρο. Με τα παιχνίδια σωματικής έκφρασης, το παιδί οξύνει την παρατηρητικότητά του, χαλαρώνει, αυτοσυγκεντρώνεται, αποκτά πιο έντονα την αίσθηση του χώρου και του χρόνου.

Β΄ φάση : το παιχνίδι των ρόλων
Πρόκειται για το στάδιο της αναπαραγωγής.
Τα παιδιά στη φάση αυτή ανακαλύπτουν ρόλους, αναπαράγουν και συνθέτουν σύντομους διαλόγους, «μύθους», μέσω των οποίων οι ρόλοι λειτουργούν. Βρίσκουν λύσεις, οδηγούνται σε συγκρούσεις και προβαίνουν σε διάφορες συνθέσεις. Μεταμφιέζονται και αλλάζουν τα σημεία όψης, ανάλογα με το ρόλο που επέλεξαν. Διαμορφώνουν ένα περιβάλλον δράσης με διάφορους τρόπους και υλικά. Παίζουν διάφορους ρόλους ανάλογα με το πως αισθάνονται. Σχηματίζουν ομάδες ρόλων και αναπαράγουν διάφορα θέματα που αναπτύσσονται παράλληλα. Από τα παράλληλα αυτά θέματα και ρόλους ενδέχεται να δημιουργηθεί ένα κύριο θέμα προς το οποίο συγκλίνουν τα υπόλοιπα.

Γ΄ φάση : σκηνικός αυτοσχεδιασμός
Είναι το στάδιο ανάπτυξης και εκτέλεσης ενός θεματολογικού άξονα. Η φαντασία τους ασκείται με έναν εποικοδομητικό τρόπο σε κάτι συγκεκριμένο. Με την κίνηση ή και το λόγο φτάνουν σ’ ένα σκηνικό αυτοσχεδιασμό, συνθέτοντας τους ρόλους, τις σκηνές και τα θέματα που τα απασχόλησαν. Επιλέγουν τα μουσικά, ηχητικά ακούσματα, τα σκηνικά αντικείμενα και προχωρούν στην τέλεση ενός δρώμενου που παρήγαγαν τα ίδια.

Δ΄ φάση : Ανάλυση – συζήτηση
Είναι το στάδιο μιας πολλαπλής επεξεργασίας. Το θεατρικό παιχνίδι μπορεί να τελειώσει με το τέλος της τρίτης φάσης. Μπορεί όμως και να ακολουθήσει συζήτηση και ανάλυση επάνω στις δραστηριότητες που προηγήθηκαν, στον τρόπο που παίχτηκαν οι διάφοροι ρόλοι και τα θέματα.

ΠΑΙΧΝΙΔΙ
Βασικό εργαλείο των δράσεων της ομάδας είναι το παιχνίδι. Τι είναι όμως το παιχνίδι για εμάς, πώς το αντιλαμβανόμαστε και το επικοινωνούμε;
Θα συμφωνήσουμε με τον ορισμό που δίνει ο Μανόλης Φιλιππάκης στο βιβλίο του «Κοινωνικό Θέατρο». Είναι η ελεύθερη ή κατευθυνόμενη απασχόληση του φυσικού και νοητικού δυναμικού του ατόμου με στόχο την ψυχαγωγία, την εκπαίδευση, την κοινωνικοποίηση και τη θεραπεία του. Είναι ένα ισχυρό μέσο αυτοαγωγής που οφείλεται στην έμφυτη ορμή του ανθρώπου για δράση. Το παιχνίδι είναι ένας δρόμος. Η φύση, μας το δώρισε απλόχερα. Είναι αρχαιότερο από τον πολιτισμό, διότι ο πολιτισμός, όσο ανεπαρκώς κι αν οριστεί, προϋποθέτει πάντα την ανθρώπινη κοινωνία. Τα ζώα δεν περίμεναν να έρθει ο άνθρωπος για να τα μάθει να παίζουν.
Βασιζόμενοι λοιπόν, σε αυτή την λογική, προσπαθούμε να διατηρήσουμε ακέραιη την αρχική, πρωτόγονη και ελεύθερη αίσθηση του παιχνιδιού σε κάθε του μορφή. Στόχος είναι, μέσα από τα διαφόρων ειδών παιχνίδια που χρησιμοποιούμε (θεατρικό, μουσικό, παραδοσιακό κτλ.) να ανακαλύψουμε τις δυνατότητές μας, να ανοίξουμε τους ορίζοντες του σώματος και του νου, να οξύνουμε τη φαντασία μας, σπάζοντας τους φραγμούς της καθημερινότητας και της πραγματικότητας. Δημιουργώντας ένα ομαδικό κλίμα, απαλλαγμένο από κάθε μορφής κριτική, απολαμβάνουμε τη χαρά και την ελευθερία του παιχνιδιού.
Η ανάγκη για παιχνίδι υπάρχει σε όλες τις ηλικίες, σε κάθε μορφής σχέση.
Τα παιδιά έχουν ανάγκη το παιχνίδι.
Οι ενήλικες έχουν ανάγκη το παιχνίδι.
Οι γονείς έχουν ανάγκη το παιχνίδι.
Οι παππούδες και οι γιαγιάδες έχουν ανάγκη το παιχνίδι.
Ας παίξουμε λοιπόν!